Mısır’ın Değişim Süreci

Print Friendly, PDF & Email

iSLAMİ Yorum İçin Çeviren: Fatih Peyma

 

11 Şubat 2011’de, NED (Ulusal Demokrasi Fonu)’in “Uluslararası Demokrasi Araştırmaları Forumu” ve Georgetown Üniversitesi’nin “Demokrasi ve Yönetim Programı”, Mısır’da demokrasiye geçişi başlatmak, Mısır içerisindeki çabaları destelemek, seçenekleri ve zorlukları tanımlamak amacıyla seçim ve anayasa konularında, Mısır siyasetinin önde gelen uzmanlarının, demokrasi uygulayıcılarının ve hükümet yetkililerinin bir araya geldiği bir forum düzenledi.

Burada sunulan özet, forumda ortaya çıkan önemli meselelerin bir kısmına ışık tutuyor. İlerleyen günlerde, Mısır’ın siyasi aktörlerinin kararlarını ve düşüncelerini bilgilendirmeye yardımcı olabilecek ve anayasaya ve seçime dayalı reform için seçenekler konusunda daha detaylı belge ortaya konacaktır.

Başkan Hüsnü Mübarek’in istifası ve ordunun yönetimi ele almasıyla beraber, hala Mısır’ın demokrasiye geçiş için ilk adımı atıp atmadığı ya da bir tür otoriter idareyle karşı karşıya olup olmadığını kestirmek çok zor. Yine de Mısırlı demokratlar için, gerçek bir değişim sürecini başlatmak ve buna hız vermek için büyük bir fırsat söz konusudur.

Mısır’ın demokratik güçlerini desteklemek ve onlara fikir vermek için yapılacak çabalar;

Mısır’ın öne çıkan simaları tarafından dile getirilen taleplere dayanmalı;

Açık bir süreci ve değerlendirmeyi içermeli;

Şeffaflığı, yerel siyasi aktörlerin bu sürece katılımını teşvik etmeli;

Ve yerel aktörlerin kendi kararlarını verebilmelerine imkan tanımalıdır.

Önceki değişim sürecinin tecrübelerinden yola çıkarak, katılımcıların dile getirdikleri şey; eğer ordu, cidden gerçek bir değişim sürecini başlatmaya söz veriyorsa;

Kesinlikle siyasi çevre için acil adımlar atmalı ve demokratik aktörler için uygun ortam sağlanmalı;

Seçim süreci ve anayasal değişiklik için yol haritası yapılmalı;

Bütün siyasi aktörleri cesaretlendirmek için somut adımlar atılmalıdır.

Öncelikli Meseleler

Katılımcılar, demokratik değişimin güçlü bir şekilde gerçekleşmek üzere olduğu ve değişim için gerekli temelin kurulması için güven ortamını sağlayacak olan Mısırlıların demokrasi yanlısı sivil toplum gruplarının taleplerinin desteklenmesi yönünde açıklamalarda bulundular. Toplantıda çıkan ortak düşünceye göre yüksek şura/meclis;

Olağanüstü hali kaldırmalı;

Anayasayı askıya almalı ve muhalefet unsurlarını ve bağımsız Mısırlı uzmanları içine alan bir diyalog süreci başlatarak geçici bir anayasa yapmalı ya da alternatif olarak bu seçimlerden sonra yeni bir anayasa yapma çalışmalarına devam etmeli ve serbest seçimleri engelleyecek o maddeleri değiştirmeli ya da kaldırmalı;

İdari tutuklu bütün siyasi mahkumlar mahkemeye çıkarılmalı ve serbest bırakılmaları emredilmeli;

Devlet, medyaya olan sansürü kaldırmalı ve siyasi partiler komitesi lağvedilmeli, politik partiler kanunu ve Sivil Toplum Kuruluşları kanununda sınırlayıcı hükümler yürürlükten kaldırılmalı ve meclise, derneklere, bilgi edinme ve ifadeye dair özgürlük kısıtlamaları kaldırılmalı;

Hem Halk Meclisi hem de Şura Meclisi feshedilmeli;

Farklı grupların asgari çıkarlarını güvence altına almakla beraber siyasi değişim sürecinin genel hatlarını görüşmek için hükümetten, ordudan, yargıdan, muhalefetten ve saygın bağımsız simalardan oluşan ulusal yuvarlak masa temsilcileri oluşturulmalı ve geçici hükümetin sorumlu tutulacağı açık-belli bir takvim ve yol haritası ortaya konmalı;

Ve uluslararası yardım, değişim sürecinin gözlenmesi için davet edilmelidir.

Ordu zaten çoktan geçici bir hükümet atadı. Fakat foruma katılan heyetler, Mısırlı demokratlar tarafından yapılan daha kapsayıcı bir kabine teklifini ya da işleyişin güvenilirliğini ve etkinliğini güçlendirecek ara hükümet çağrılarını destekliyor. Tipik olarak böyle bir yapı, saygın bir teknokrat tarafından idare edilmeli, bağımsız uzmanlar ve gençlik temsilcilerini de dahil edecek muhalefetten simaları da içermelidir.

Aynı zamanda dikkat edilmesi gereken bir diğer husus da; reform sürecindeki konsültasyon/danışma için şeffaf ve kapsamlı bir mekanizma şartıyla beraber, ihtiyaçlara hitap eden siyaset komisyonları oluşturmada Tunus’un geçici hükümetinin önderliğini takip etmek olmalıdır.

Yuvarlak Masa Süreci

Önceki demokratik değişimlerin deneyimlerine dayanarak yapılacak bir yuvarlak masa toplantısı;

Hem dahili (yargıdan ve sivilden) hem de uluslararası gözlemciler tarafından denetlenen seçimlerin olması ve yurtdışında bulunan Mısırlıların oy vermelerine izin verilmesi, önümüzdeki başkanlık seçiminin bütün muteber adaylarına serbest olmasının sağlanması ve hedeflenen anayasal değişiklikler üzerinde karara varılması;

İçişleri Bakanlığı’ndan bu yeni tarafsız kuruma seçimler konusunda “yetki aktarımı” yapması, seçimleri denetlemesi ve idare etmesi için seçime dayalı yeni-bağımsız bir seçmen yönetim birimi ataması;

Seçim sürecinin bağımsız gözetimini sağlaması için yargısal otorite kanunun yenilenmesi;

Polise ve güvenlik güçlerine sivil gözetim sağlanması;

Ordunun yasal kurumsal çıkarlarının nasıl ve hangi şekilde daha geniş bir politik anlaşma bağlamında karşılanacağını düşünmesi;

Ve başkanlık seçimini takip eden (belki de aynı zamanda yeni bir parlamenter seçimi takip eden) yeni bir anayasanın oluşturulması için takvim ve uygun mekanizma üzerinde fikir birliğine varılması için müzakereler yapılması imkanını sağlayacaktır.

Önceki demokrasiye geçiş örnekleri şunu ortaya koyuyor ki; yuvarlak masanın meşru, güvenilir olarak kabul görmesi için bu süreçte, anayasa hukuku uzmanları da dahil saygın bağımsız kişilerden, sivil toplumdan, gençlerden, muhalefetten, yargıdan, ordu görevlilerinden ve hükümetten temsilciler de olmalıdır.

Son günlerde ayrılığa düşmüş grupların, taleplerini dile getirmesi ve karar alabilmesi adına bir örgütlenme içersine girmesi veya bir yöntem geliştirmesi gerekmektedir. Bunun teşvik edici ve zorlayıcı olması için muhalefetten ünlü bağımsız kimseleri de içeren bir yuvarlak masa toplantısı şarttır.

Gerçek bir değişim süreci için kuralları belirleme noktasında yapılacak bir müzakere süreci, başkanlık sisteminin zamanlamasını, yeni yasama seçimleri için seçim sistemi ve zamanlamasını ve yeni bir anayasayı yapmak için kullanılacak metot da dahil bir kaç zorluğu ele almak zorundadır.

Stratejik kararlar alınmasını ve zorlu değişimleri gerektiren bu meseleler, sadece herhangi bir yeni anayasayı oluşturmada önemli bir etkiye sahip değil aynı zamanda ülke siyasetinin sınırlarını şekillendirmede de önemli etkiye sahiptir.

Başkanlık Seçiminin Zamanlaması: Eylüldeki başkanlık seçimi, son günlerde düşünüldüğü gibi usule ait ve siyasi sorunları ortaya çıkarıyor. Hatta gerekli anayasal değişikliklerin özgür ve adil bir süreci sağlamak için yapıldığını düşünsek bile bu böyledir. Bu sorunların çoğu erken “yasama seçimi” ihtimali için de söz konusudur:

Usule dair sorunlar: Şu an oy kullanmak için kayıtlı olan okur-yazar halkın sadece %25 olması, ulusal kimlik kartları ve silinmez mürekkebin kullanımı gibi kimi prosedürde kusurların olması;

Siyasi sorunlar: Eğer yeni “yasama seçimleri” vaktinden önce yapılırsa, demokratik muhalefet muhtemelen örgütlenmeyi sağlayamayacak ve eski rejimin ve diğer uzun süreçli siyasi grupların temsilcileriyle böylesi bir alanda rekabet kabiliyetini kendinde bulamayacaktır.

Gruplara ve liderlere, organize seçim bölgeleri etrafında etkili siyasi partiler oluşturmalarına izin vermek için yeterli zaman ve alan meydana getirilmelidir. Demokrasi yardım çabalarının (hem sözle hem de maddi olarak) Mısır’ın kozmopolit yapısını yansıtacak organize seslerin büyük kısmını desteklemeye vurgu yapması gerekmektedir.

Eğer geçici hükümet ve/veya Ulusal Yuvarlak Masa, yeterli kredibilite ya da meşruluk meydana getirebilirse başkanlık seçimlerini ertelemek mümkün olabilir. Diğer bir seçenek de erken başkanlık seçimi yapmak olacaktır. Ama yeni anayasa kabul edildiğinde ve yeni seçimler yapıldığında, seçilen başkan geçici dönem başkanı olarak kabul edilmelidir. (Sürecin uzamaması için Mısırlılar, geçici başkanı 2 ya da 3 yılla sınırlamalıdır ve sadece meclisin onayıyla süreyi uzatmalıdırlar.)

Fakat başkanlık seçimini geciktirmede asıl sorun şudur ki, herhangi bir geçici dönem düzenlemelerinin meşruluğu muhtemelen bir kaç aydan sonra önemini yitirebilir ve halkın sabırsızlığı daha büyük huzursuzluğa dönüşebilir. Seçimleri ertelemek muhtemelen demokratik değişimi ağırdan almak için bir çaba olarak yorumlanacaktır.

Uzmanlarımız, başkanlık seçimlerinin Eylül ayında olmasının tercih edilebilir olup olmadığı konusunda bir konsensüse varamadılar. Fakat eğer bu devam ederse, önceki anayasal düzenlemeler, başkanlık otoritesini özellikle sonraki anayasal reformu şekillendirmede ayrıcalıkların etkisini azaltacaktır.

Yeni yasama seçimleri için seçim sistemi ve zamanlama: Teoride, ilerleyen süreçte, yürütme yetkisini artırmak amacıyla anayasayı yeniden yazmak ve yeniden düzenlemek için güçlü bir nedene sahip olacak bir başkanı seçmeden önce “yasama seçimleri”ni yapmak daha iyi olacaktır.

Fakat yeni siyasi partiler organize olmaya ve harekete geçmeye; yeni seçim uygulamasının örgütlenmesini oluşturmaya ve onu test etmeye; yuvarlak masa müzakere sürecinin farklı seçim sisteminin göreceli faydalarını düşünüp taşınmaya ve bu nazik zamanda Mısır’da adalete ve demokrasinin menfaatine en iyi şekilde hizmet edecek şekilde mücadelede en iyi dengeyi sağlayacak yeni seçim kurallarını benimsemek için zaman bulana kadar yeni yasama seçimleri konusunda tavsiyede bulunmada forumdaki heyetler arasında konsensüs sağlanmıştır.

Mısırlıların, adı çıkmış bu seçim sistemini yenisiyle değiştirmek için de zamana ihtiyaçları olacak. Bu türden şartların muhtemelen karşılanması için 18 ay gerekecekmiş gibi görünüyor.

Bizler, çeşitli seçim ve parti sistemlerinin artı ve eksilerinin ana hatlarını ortaya koyan çok daha detaylı bildiri sunarken, forumda söz alan heyetler, güçlü bir şekilde farklılığı destekleyecek “nispi temsili sistem”i önermektedir.

Anayasal Değişim İçin Bir Takvim Belirlemek

Yeni bir anayasa oluşturmak için seçenekler şunları içermelidir:

  1. Taslağı meydana getirmek ve kabul etmek için Anayasal Meclis olarak yeni bir seçilmiş parlamento kanununa sahip olmalı;
  2. Bir referandumda en çok oyu alarak kabul görmesi gerekecek olan bir taslağı meydana getirmesi için geniş tabanlı anayasa yapma komitesi atanmalı;
  3. Bir anayasal meclis kurmalı ve akabinde referandum yapılmalıdır.

Yeni bir anayasa yapmak için herhangi bir metot, demokratik olmalı ve herkesi kucaklayan bir katılıma ve diyaloga olanak sağlamalıdır.

 

Check Also

İslam Düşüncesinde Muhalefet / Nuri Yılmaz

İslam ve muhalefet! Genel geçer bilgiler çerçevesinde bakan pek çok kimsenin yadırgayacağı bir başlık! Ve ...

Dört Halife Döneminde Muhalif Hareketler – 1 – Ebu Bekir ve Ömer Dönemi / Hamdi TAYFUR

İslam tarihi boyunca ortaya çıkan bütün fırka ve mezheplerin kendilerine dayanak yaptıkları dönem dört halife ...

Dört Halife Döneminde Muhalif Hareketler – 2 Osman ve Ali Dönemi / Hamdi Tayfur

Osman Dönemindeki Muhalif Hareketler: 11-Osman’ın Ömer’in oğlu Ubeydullah’a kısas uygulamamasına Ali ve bir grup sahabenin ...