Muhammed Müçtehid Şebusteri / Abuzer Dişkaya

Print Friendly, PDF & Email

(Bu yazı “Resmi Dini Söylemin Eleştirisi / Mana Yayınları” kitabının girişinden alınmıştır.)

1937 yılında Doğu Azerbaycan (İran)’ın Şebuster şehrinde dünyaya geldi. 1952 yılında İslami ilimlerde eğitim görmek için Kum İslami İlimler Havzası’na girdi. Burada yaklaşık on sekiz yıl kelam, İslam felsefesi, fıkıh usulü ve tefsir gibi dini ilimlerde eğitim gördü ve bu alanlarda değişik araştırmalar yaptı. Dr. Seyyit Muhammed Behişti’nin davetiyle 1970 yılında Almanya’nın Hamburg şehrinde bulunan “Hamburg İslam Merkezi”nin başına geçti. Yaklaşık dokuz yıl bu merkezin yöneticiliğini yaptı. Avrupa’da bulunması ona Almancayı iyice öğrenme ve bu sayede Batı kültürü ve felsefesiyle tanışma fırsatı verdi. Bu süre içerisinde seminer ve konferanslara katılmak için pek çok ülkeyi ziyaret etti ve böylece alanlarında uzman olan pek çok önemli şahsiyetle tanışma ve onlarla fikir alışverişinde bulunma imkânı elde etmiş oldu.

Şebusteri 1979 yılında İran’a geri döndü. İran’ın daha iyi bir demokrasiye kavuşabilmesi için Almanya’da başladığı siyasi çalışmalarına İran’a dönünce de devam etti. Devrimin başarıyla sonuçlanmasının verdiği heyecan ve dinamizmle siyasi arenaya girdi ve bu konularda dönemin önemli gazetelerinde yayınlanan pek çok makale yazdı. Bu dönemde Şebusteri’nin konferansları televizyondan canlı olarak yayınlanıyordu. 1980 yılında “İslam Düşüncesi” adıyla iki haftada bir yayınlanan teorik bir dergi çıkarmaya başladı. Ancak mali sıkıntılar yüzünden çok geçmeden henüz on beşinci sayısını çıkarmışken bu dergi kapanmak zorunda kaldı. Bu dergi, İslam devrimini genel olarak sahiplenip savunmakla birlikte dönemin siyasi uygulamalarını da açıkça eleştirmekten geri durmuyordu. Devrimden sonraki ilk meclis seçimlerinde Doğu Azerbaycan’dan milletvekili seçilerek ilk dönem yasama meclisinde yer aldı. Özgürlükçü bir siyaset talebini bu dönemde de dile getirerek dönemin siyasi anlayışlarını eleştirmeye devam etti. Ülkedeki siyasi gidişattan memnun olmadığı için ikinci dönem seçimlerine katılmadı. Aynı yıl eğitim bakanlığı tarafından Tahran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nde ders vermek üzere davet edildi. Şebusteri bu daveti kabul ederek Tahran Üniversitesi İlahiyat Fakültesi’nin kelam ve İslam felsefesi dalında dersler vermeye başladı. Şebusteri, ilahiyat fakültesinde uzun yıllar karşılaştırmalı kelam, dinler tarihi ve irfan (İslam, Hıristiyanlık, Yahudilik, Budizm ve Hinduizm) alanlarında yüksek lisans ve doktora öğrencilerine ders verdi.

  1. M. Şebusteri 1998 yılında “Hermenötik, Kitap ve Gelenek” adlı kitabını yayınladı. Böylece İran’da ilmi çevreler özellikle dini ilimler havzasının talebeleri ilk defa Kur’an ve sünnetin yeni bir metotla ele alındığına şahit oldular. Sonraki yıllarda bu kitaptaki görüşlerle ilgili lehte ve aleyhte olmak üzere sayısız makale ve kitap yazıldı. Bu sayede yeni tefsir ilmi (Hermenötik) dini ilimler içerisinde kendisine bir kapı aralamış oldu. Şebusteri bu konulardaki görüşlerine açıklık getirmek için sonraki yıllarda “İman ve Özgürlük”, “Resmi Dini Söylemin Eleştirisi” ve “İnsan Merkezli Bir Dini Anlayışı Üzerine Düşünceler” adlı kitapları kaleme aldı. Bütün bu kitaplarda farklı açılardan da olsa aynı konu işlenmektedir.

Şebusteri son yirmi yıl içerisinde Batı’yla olan ilmi ve felsefi bağlarını da muhafaza etti. Beş yıl süreyle Viyana ve Bon üniversitelerinde hermenötik ve İslami metinler ile İslam, demokrasi ve insan hakları arasında bulunan nispetlerle ilgili dersler verdi. Yazarın bu konulardaki makaleleri pek çok dile çevrilmiş ve lehte ve aleyhte olmak üzere pek çok ilmi araştırmaya konu olmuştur.

Şebusteri, 2007 yılında Kur’an’ın hermenötik yorumuyla ilgili son görüşlerini “Âlemin Nebevi Yorumu” adlı bir makale ve “Hermenötik; Alemin Dini Yorumu” başlıklı bir röportajda dile getirdi. O, bu makale ve röportajda ilk defa Kur’an’ın vahyin kendisi değil, İslam peygamberinin vahiy mahsulü olan nebevi sözleri olduğunu iddia etti. Ona göre nebevi kelam vahyin gölgesinde gerçekleşen âlemin tevhidi bir yorumundan ibarettir. Şebusteri bu konudaki görüşlerini “Âlemin Nebevi Yorumu” başlığıyla büyük İslam ansiklopedisinin birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci sayılarında makaleler halinde yayınladı. Ve bu makalelerin devamı da hala gelmektedir. Şebusteri’nin kurucuları arasında bulunduğu “Büyük İslam Ansiklopedisi”nde pek çok makalesi yayınlanmıştır.

 

Check Also

İslam Düşüncesinde Muhalefet / Nuri Yılmaz

İslam ve muhalefet! Genel geçer bilgiler çerçevesinde bakan pek çok kimsenin yadırgayacağı bir başlık! Ve ...

Dört Halife Döneminde Muhalif Hareketler – 1 – Ebu Bekir ve Ömer Dönemi / Hamdi TAYFUR

İslam tarihi boyunca ortaya çıkan bütün fırka ve mezheplerin kendilerine dayanak yaptıkları dönem dört halife ...

Dört Halife Döneminde Muhalif Hareketler – 2 Osman ve Ali Dönemi / Hamdi Tayfur

Osman Dönemindeki Muhalif Hareketler: 11-Osman’ın Ömer’in oğlu Ubeydullah’a kısas uygulamamasına Ali ve bir grup sahabenin ...